หมื่นด้ำพร้าคต

     หมื่นด้ำพร้าคต ปรากฏตนในตำนานพิ้นเมืองทางเหนือหลายเรื่อง ตำนานโยนกและพื้นเมืองเชียงใหม่ เรียก หมื่นด้ำพร้าคต ส่วนชินกาลมาลีปกรณ์ เรียกชื่อตำแหน่งท่านว่า สีหโคตรเสนาบดี

และตำนานพระธาตุวัดเจดีย์หลวง ขนานนามท่านว่า หมื่นด้ำสีหโคตร อ.ไกรศรี นิมมานเหมินทร์ บอกว่า เมื่อวัยเยาว์ หมื่นด้ำพร้าคต เป็นพระสหายพระเจ้าติโลกราช สนิทสนมรู้ฝีมือกันดี จนทรงตรัสว่า “หากกูเป็นใหญ่ กูจักตั้งให้มึงเป็นเสนา”

     ในสมัยพระเจ้าติโลกราช พ.ศ.2020 หมื่นด้ำพร้าคตเดินทางไปลังกา เพื่อจำลองแบบอย่างโลหะปราสาทและรัตนเจดีย์ กลับมาปฏิสังขรณ์กุฏิมหาธาตุ หรือเจดีย์ลักษณะบุราคม (เจดีย์หลวง)

     หล่อพระพุทธรูปทองสัมฤทธิ์องค์ใหญ่หนัก 33 แสน ให้มีพุทธลักษณะแบบลวปุระ คือพระเจ้าแค่งคม วัดศรีเกิดปัจจุบัน

พระเจ้าแค่งคม วัดศรีเกิด จ.เชียงใหม่ หนัก 3960 กิโลกรัม

     น. ณ ปากน้ำ ยกย่องว่า หมื่นด้ำพร้าคต เป็นทั้งนายช่างสถาปนิกและนักประติมากรรม ที่ไม่แต่ในอดีตสมัยแม้ในปัจจุบัน ก็ยากที่จะหาผู้ใดเท่าเทียมทาน

     ประวัติหมื่นด้ำพร้าคต เป็นชาวเมืองยวม ปรากฏในตำนานโยนกว่า

“ลุศักราช 844 ปีขาลจัตวาศก หมื่นด้ำพร้าคต หรือสีหโครตเสนาบดีผู้เป็นนายช่างใหญ่ ป่วยถึงอนิจกรรม โปรดให้ทำฌาปนกิจ ณ เมืองยวมใต้ ให้ก่อเจดีย์บรรจุอัฐิธาตุไว้ ณ ที่นั้น”

     คำ “ด้ำ” เป็นภาษาถิ่นของอีสาน หมายถึงผีเรือนเทวดาประจำบ้าน

อ้างอิงจาก กิเลนประลองเชิง(หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ) และ ภาพจากเว็บพลังจิต

ต้นโป้ยเซียน

ดอกโป้ยเซียน

     ต้นโป้ยเซียนเป็นไม้อวบน้ำมีหนามแหลม ทนทานต่อสภาพแวดล้อม โดยขาดน้ำได้เป็นเวลานาน ๆ ไม่ชอบน้ำเยอะ เหมาะสำหรับคนไม่ค่อยมีเวลารดน้ำ โป้ยเซียนมาจากอาฟริกา ปัจจุบันปลูกได้ในเอเชียและทั่วไป โป้ยเซียน คือแปดเซียนจากภาษาจีนแต้จิ๋ว คนไทยจะใช้เรียกต้นไม้ชนิดนี้

โป้ยเซียนที่บ้านผมเอง

     แปดเซียนหรือผู้วิเศษทั้งแปดของจีน ได้แก่ หลีทิก๊วย ฮั่นเจงหลี ลื่อท่งปิน เตียกั๊วเล้า น่าไซ่ฮั้ว ฮ่อเซียนโกว ฮั้นเซียงจือ และเช่าก๊กกู๋

มีตำนานผูกเป็นกลอนไว้ว่า

แปดโป้ยเซียนจากตำนานโบราณจีน

นั่นคือผู้ทรงศีลและทรงสัตย์

คงความดีมีเมตตาสารพัด

มุ่งขจัดมนุษย์สุดเลวทราม

ต้นโป้นเซียนเลียนชื่อถือแบบอย่าง

เหมือนมีเทพนำทางไม่ผลีผลาม

เมื่อเสี่ยงโชคจะได้โชคโฉลกงาม

ถ้าแปดดอกออกตามต้องตำรา

เป็นไม้ดอกไม้ประดับกับบ้านช่อง

ให้โลกสวยน่ามองมากคุณค่า

ปลูกโป้ยเซียนกันเถิดหนออย่ารอรา

ลาภจะมาสุขจะมีเป็นศรีเอย

(กลอนจากหนังสือคู่มือโป้ยเซียน โดยชนะ วงศ์สุวรรณ)

ชมดอกกันชัด ๆ

อีกมุมหนึ่ง

     เชื่อกันว่าถ้าผู้ใดปลูกแล้วมีดอก แปดดอก จะมีโชค (ผมเคยได้ยินว่าจะต้องเป็นพันธุ์ดั้งเดิมดอกสีแดงเล็ก ๆ ถึงจะเสี่ยงทายได้ พันธุ์ปัจจุบันใช้ไม่ได้) เมื่อมีแปดดอกแล้วควรใช้ผ้าแดงผูกกระถางด้วย

ต้นโป้ยเซียนจากดอยแม่สลอง

ถ้ำกุมภ์

     ดอยตุงมีถ้ำอยู่ถ้ำหนึ่งอยู่ขอบหนอง จากตำนานเมืองสุวรรณโคมคำกล่าวไว้ว่า เทวดาได้นำน้ำจากทิศทั้งสี่มาใส่หม้อเก็บไว้ จึงเรียกว่า ถ้ำกุมภ์ เมื่อพระพุทธเจ้าองค์แรกแห่งภัทรกัป คือ พระพุทธกุกกุสันธะ ได้อุบัติลงมาโปรดสัตว์ ได้เสด็จมาเสวยน้ำที่เทวดาเตรียมไว้ให้นี้ และทรงทำนายว่า จะเป็นพุทธประเพณีที่พระพุทธเจ้าองค์ต่อ ๆ ไปอีก สี่ พระองค์ จะเสด็จมาเสวยน้ำ ณ ถ้ำกุมภ์นี้ (ข้อมูลจากหนังสือดอยตุงจากบทความเรื่อง ดอยตุงที่นำเสนอไป)

ทางเข้าถ้ำกุมภ์จากเว็บ thampumpla.wordpress.com

     ผม(กฤษฎา)ได้พยายามค้นหาว่าถ้ำกุมภ์ปัจจุบันอยู่ที่ใด(ซึ่งหนังสือดอยตุงไม่ได้กล่าวว่าอยู่ที่ใด)จนมาเจอในกูเกิลว่าอยู่ที่บ้านดง อ.แม่สายจ.เชียงรายนั่นเอง

     ปัจจุบันถ้ำกุมภ์ จากตำนานเมืองสุวรรณโคมคำ คือ ถ้าปุ่ม ตั้งอยู่ ที่ บ้านดง หมู่ที่ 2 ตำบลโป่งงาม อ.แม่สาย จ.เชียงราย ตั้งอยู่ใกล้กันกับวัดถ้ำปลา นั่นเอง